Da diết làn điệu Hà Lều

Cập nhật: Thứ tư , 05/06/2019 15:40

Trong các làn điệu dân ca của dân tộc Nùng ở tỉnh Cao Bằng thì Hà Lều là một trong những làn điệu hay, có sức cuốn hút lạ thường. Ai đã từng nghe và hiểu được ý nghĩa của câu lượn thì muốn được nghe mãi. Đối với lớp người ngoại ngũ tuần trở đi đã từng được hát hoặc "theo hầu" các cuộc hát thì chắc chắn vô cùng tâm đắc.


Hà Lều hát đôi, mỗi bên hai nam, hai nữ, khi hát họ lấy khuỷu tay chống bịt một tai để tập trung nghe giọng bạn mình cùng hát có thành bè hòa âm hợp lý chưa để tự điều chỉnh. 

Hà Lều còn có tên gọi khác là lượn phủ. Tên gọi Hà Lều dựa theo vần cuối câu hát có vĩ thanh kéo dài: Hà lều, hêu đai, hà đới. Thể lượn này vốn là của người Nùng lòi gốc xưa ở Hạ Lôi (Quảng Tây, Trung Quốc). Nay phổ biến khắp các huyện miền Đông và một phần lãnh thổ phía Đông của huyện Hòa An. Hà Lều hát đôi, mỗi bên hai nam, hai nữ, khi hát họ lấy khuỷu tay chống bịt một tai để tập trung nghe giọng bạn mình cùng hát có thành bè hòa âm hợp lý chưa để tự điều chỉnh ngay. Cả hai giọng đồng xướng, cách nhau một quãng, xoắn xuýt, nâng đỡ nhau đến cuối câu.

Giống như “Hát đối” của người Kinh, lượn Hà Lều không hề có bài bản sẵn, hoàn toàn ứng tác tại chỗ. Vì vậy đòi hỏi cả hai bên đều phải xem đối phương lượn câu gì, ẩn ý ra sao để lựa lời mà đáp lại. Bất kể khi ra câu lượn hay đáp lại, tất cả phải tuân theo cách gieo vần, vừa bảo đảm hợp tình hợp lý và phù hợp với hoàn cảnh.

Lượn Hà Lều thường là câu thơ song thất, âm tiết thứ năm của câu thứ hai được gieo vần vào âm tiết cuối của câu đầu. Cách gieo vần này tạo nên đặc trưng của lượn Hà Lều là hát song ca mà tạo hai bè cao thấp trong câu hát, nhưng vẫn bảo đảm ăn nhập với nhau, nếu đạt đến đỉnh cao thì cả hai sẽ như hòa chung một tâm hồn, cảm xúc. Khi đó, cả người hát sẽ không biết mệt mỏi, người nghe cả đêm không biết chán.


Âm điệu “ì ì... à lều... à lới” là nét đặc trưng phân biệt lượn Hà Lều với các loại lượn khác và là cách để nhập tâm, lấy cảm xúc để đưa người hát và người nghe vào nội dung của câu hát.

Để có thể lôi cuốn, hấp dẫn đối phương thì người hát cần phải có chất giọng trong trẻo, luyến láy sao cho diễn tả được cái tình tứ của câu lượn, đồng thời ý nghĩa của câu lượn phải có hàm ý sâu xa, sắc sảo và lay động đến tận tâm can con người, khiến người nghe dù bận công việc cũng nán lại ngồi nghe, mê mẩn thức cả đêm để thưởng thức.

Cái tinh tuý, chắt lọc làm mê hồn người nghe của Hà Lều chính là nằm ở lối nói tượng trưng và ví von bằng hình ảnh. Khi chàng trai hay cô gái muốn nói điều gì đó lại không hề nói thẳng mà lại thông qua một đồ vật hay hình ảnh cụ thể. Ngày nay, các cụ cao niên ở Cao Bằng khi nói về Hà Lều thường hay nói rằng, nếu lượn Hà Lều mà được một cặp hát có chất giọng ngọt ngào, trong trẻo thể hiện thì khác nào như một thứ mật ngọt rót vào tim khiến người nghe mê mẩn, xốn xang tâm hồn.

Lượn Hà Lều đa dạng, phong phú, là hơi thở cuộc sống, là những thông điệp truyền tải ước mong, khát khao của cuộc đời mỗi người. Hiện, ở xã Thông Huề, huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, các cụ ông, cụ bà vẫn còn lưu giữ được làn điệu dân ca truyền thống này. Đối với các cụ, chỉ cần nghe thấy tiếng hát lượn Hà Lều vang lên cũng đã đủ lay động, xao xuyến. Hà Lều không chỉ là những khúc hát giao duyên đặc sắc dành riêng cho thanh niên trai gái, mà nó còn được hát ở các đám cưới, lễ mừng thọ, mừng nhà mới, ngay cả khi ra đồng, lên nương.

Tuy nhiên, những năm gần đây, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường cũng như việc các nghệ nhân dân gian dần vắng bóng do tuổi tác, sự thờ ơ của các lớp trẻ đối với các thể loại hát dân ca truyền thống nên các làn điệu dân ca như Hà Lều đang dần bị mai một, lãng quên. Hiện nay, việc truyền dạy làn điệu Hà Lều nói riêng, vấn đề bồi dưỡng vốn văn hoá, văn nghệ dân gian dân tộc nói chung cho lớp trẻ giữ gìn là điều hết sức cấp thiết. Các ngành chức năng liên quan ở các địa phương cần lập kế hoạch, xây dựng chương trình cụ thể ở từng vùng, từng miền, từng dân tộc để văn hoá dân tộc thực sự trở thành nền tảng tinh thần vững chắc của xã hội.

Hồng Son - Đức Khải

Tags:

Hiện chưa có bình luận nào, hãy để lại bình luận của bạn về tin tức này.

Nhập bình luận của bạn:

Để thuận tiện cho việc đăng tải, bạn vui lòng nhập các ý kiến phản hồi bằng tiếng Việt có dấu.

Gửi bình luận Nhập lại

Lịch Phát sóng

  • T2

    24/06

  • T3

    25/06

  • T4

    26/06

  • T5

    27/06

  • T6

    28/06

  • T7

    29/06

  • CN

    30/06

Xem toàn bộ

Thông tin cần biết

Thời tiết:

22°C - 36°C nhiều mây, không mưa

1 USD = 23370 VNĐ

39.070/lượng