Lễ Tẩu Sai của người Dao Đỏ Cao Bằng (Kỳ 3)

Cập nhật: Thứ ba , 08/05/2018 15:36

Lễ Tẩu Sai là nghi lễ lớn nhất của người Dao Đỏ với sự tham gia của cả dòng họ. Bởi vậy, những giá trị văn hóa tâm linh, văn hóa dân gian nguyên thủy tiềm ẩn trong lễ Tẩu Sai của người Dao Đỏ được giữ vẹn nguyên với những bí ẩn và vỉa tầng ý nghĩa.

• Lễ Tẩu Sai của người Dao Đỏ Cao Bằng (Kỳ 2)


Một nghi thức được tổ chức ngoài đồng trong tiến trình thực hiện lễ Tẩu Sai.

Cũng giống như các địa phương khác trong cả nước, lễ Tẩu Sai nói riêng và hệ thống tín ngưỡng, tôn giáo của người Dao Đỏ ở Cao Bằng chịu ảnh hưởng sâu sắc của Đạo giáo, Nho giáo, Phật giáo và các tín ngưỡng bản địa. Đồng bào coi việc cấp sắc là bắt buộc đối với con trai người Dao. Sau khi cấp sắc, họ mới được coi là người lớn, mới đủ điều kiện làm thầy cúng, khi chết mới được về với tổ tiên. Ông Hoàng Thồng Phin, trưởng họ Hoàng, xã Hoa Thám, huyện Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng cho biết: “Dân tộc Dao Đỏ họ Hoàng mình tổ chức lễ Tẩu Sai này mang ý nghĩa là lễ trưởng thành. Phải chuẩn bị trước một tháng. Trước đó, phải làm giấy, với các thủ tục đón các thầy về viết chữ. Dòng họ tôi có 58 con trai, 27 nữ. Tổ chức đám Tẩu Sai này, trước khi trở thành người lớn thì anh em trong dòng họ người nào học chữ Nho rồi thì sẽ biết viết tên, viết chữ. Làm xong lễ này thì có thể được làm thầy tào, thầy cúng”.

Không chỉ ảnh hưởng bởi đạo Phật qua niềm tin về con đường gian nan thầy trò đi thỉnh kinh, trong toàn bộ diễn trình lễ Tẩu Sai còn có sự chi phối chặt chẽ của Đạo giáo. Bắt đầu từ việc kiêng kỵ, trai giới, trình tự nghi lễ bắt đầu từ nghi lễ đón tiếp các thày và các pháp sư của thày.


Màu đỏ là màu chủ đạo của toàn bộ nghi lễ, tượng trương cho sự may mắn.

Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên vẫn được tuân thủ bên cạnh các tôn giáo khác. Các vị tổ tiên sẽ được mời về bàn thờ tổ tiên ở gian giữa. Những người giúp việc lập thêm 3 cái ban thờ nhỏ ở trong nhà và một cái ở ngoài cửa nhà ông trưởng họ. Cả 4 bàn thờ nhỏ này đều có treo tranh thờ với những vị thần tương ứng. Bàn thờ nhỏ gần bếp là bàn thờ thần kiêng kị, thần bếp. Bàn thờ phía cửa là bàn thờ các thần linh, thần thánh bảo vệ.

Sau khi mời 12 pháp sư, sẽ đến phần mục mời tổ tiên về ngự, chứng giám cho con cháu trong dòng họ. Đồng thời, mời các thần thánh, thần linh đến bảo vệ giúp đỡ cho toàn bộ quá trình diễn ra lễ. Kết thúc phần mục công việc này, các cặp vợ chồng đệ tử sẽ ra trình diện các thày cúng, pháp sư của các thày với mục đích là để các thày cùng thánh thần biết rõ và nhận mặt, nhận tên… cho từng cặp vợ chồng đệ tử trong đám lễ, đảm bảo rằng việc cấp sớ, ghi tên, cấp bằng sắc… không bị nhầm lẫn ở cả hai cõi dương và âm. Sau thủ tục này, ông thày sẽ làm thủ tục trấn yểm, nội bất xuất, ngoại bất nhập, không cho tổ tiên và các ma, các thánh thần đi lại tự tiện, mà phải ở tại các vị trí do các thày đã mời về, sau đó các phần mục chính của lễ cấp sắc 12 đèn mới được tiến hành.


Những biểu tượng liên quan đến nghi lễ.

Trong tập hợp biểu tượng liên quan đến nghi lễ, nhóm biểu tượng liên quan đến nước, con cá, con rùa, con cua… thể hiện rất rõ. Đảm nhiệm vai trò chuyển sớ, tiền cho Ngọc Hoàng, Tam Thanh và thánh thần, tổ tiên, hỗ trợ các đệ tử, các thày là con ngựa. Biểu tượng có vai trò quan trọng, chi phối nhiều hành động trong tổ hợp các nghi lễ thuộc về con cá, con thuyền và sông nước. Điều này có nguồn cội sâu xa từ lịch sử hình thành phát triển và di cư của người Dao từ vùng sông suối lên rẻo cao. Theo lời kể của những thầy cúng ở đây, tổ tiên người Dao đã từng sống ở vùng thấp có sông suối nhưng nạn hồng thủy đã khiến họ phải rời đi. Họ còn tin vào vị thần rùa đã cứu thầy trò vượt biển lớn khi đi thụ lễ để được phong cấp vị cao hơn. Chính bởi lí do này mà biểu tượng rùa xuất hiện rất nhiều trong tín ngưỡng Dao Đỏ, đặc biệt là trong lễ Tẩu Sai với các hình thù được cắt dán và điệu múa rùa truyền thống.

Những tín hiệu, biểu tượng tại lễ Tẩu Sai biểu đạt các lớp văn hóa liên quan đến sông nước, đây hẳn là lớp văn hóa bản địa sơ khai của người Dao. Trong quá trình chuyển cư lên ở vùng núi, họ dần đồng hóa với văn minh nông nghiệp khô, họ tiếp nhận Đạo giáo vào kho tàng văn hóa tâm linh của mình.

Màu đỏ là màu chủ đạo của toàn bộ nghi lễ, tượng trương cho sự may mắn, Ngọc Hoàng sẽ ban phước lành đến với các đệ tử. Trong hệ thống tranh Tam Thanh, bàn thờ tổ tiên, dòng họ, những quả bông len dùng để trang trí kèn nhạc cụ được sử dụng trong các nghi lễ hay bộ quần áo của thầy cúng và các đệ tử đều có sự xuất hiện của màu đỏ.

Trong khi hành lễ bao giờ cũng có âm nhạc. Dàn nhạc có trống, chuông, thanh la, kèn pí lè nổi lên dồn dập như tiếng vọng của thần linh. Sau các màn khấn, các thầy thay phiên thực hiện các lễ. Sau màn khấn lễ là màn múa hát của người trong gia đình, họ hàng và người tham dự buổi lễ. Các điệu múa được thực hiện trong lễ cấp sắc là sự hồi quang một cách nghệ thuật những chặng đường quan trọng của lịch sử phát triển tộc người Dao, thể hiện quan niệm về vũ trụ, cuộc sống lao động, tình cảm trong sáng, ca ngợi quê hương đất nước.

Đệ tử muốn được Ngọc Hoàng công nhận tài năng và phong tước vị phải trải qua rất nhiều khiếp nạn. Múa dao trước khi lấy lên giàn. Thầy cả, thầy hai mỗi người để 2 con dao trước mặt, nhảy lò cò qua gậy do 2 cặp thầy phụ để chéo nhau và cứ thế đi vòng quanh mâm cúng ở giữa nhà theo chiều ngược kim đồng hồ. Các thầy phải nhảy như vậy cho đến khi hết dao. Khi lên ngũ đài để gặp Ngọc Hoàng, các thầy sẽ dẫn đệ tử bước qua những bậc thang là những lưỡi dao sắc sáng loáng đã được buộc vào thang... Và kiếp nạn cuối cùng, nghi lễ cuối cùng là việc các đệ tử bê chiếc lưỡi dao và lưỡi cày và đi qua 7 gạch vừa lấy ra từ lò nung rực đỏ.


Điệu múa rùa quanh ngũ đài của những đệ tử thụ lễ.

Lễ Tẩu Sai trong hệ thống các nghi lễ cấp sắc phản ánh đời sống tinh thần phong phú của người Dao. Lễ cấp sắc có vị trí quan trọng trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng của đồng bào Dao, giúp họ có thêm sức mạnh tinh thần vượt qua khó khăn trong cuộc sống, hướng tới điều tốt đẹp trong tương lai. Lễ cấp sắc hướng người đàn ông Dao cũng như các thành viên trong cộng đồng biết tôn sư trọng đạo, kính trọng cha mẹ, luôn làm điều thiện. Dù phức tạp, công phu nhưng hiện nay, ở Cao Bằng, hầu hết các dòng họ vẫn còn giữ được nghi lễ này.

Lễ cấp sắc được coi là đặc trưng, biểu đạt được nhiều khía cạnh, nhiều giá trị văn hóa của người Dao. Trong bối cảnh giao thoa và nguy cơ mất dần văn hóa tín ngưỡng truyền thống, những vốn cổ của dân tộc, sự phức tạp, ý nghĩa về nguồn cội, những kiêng kỵ khá đặc biệt và niềm tin trong đời sống của người Dao Đỏ ở xã Hoa Thám, huyện Nguyên Bình đang được các thế hệ trong cộng đồng dân tộc Dao Đỏ lưu giữ, bảo tồn. Về bản chất sâu xa, những giá trị cốt lõi của các nghi lễ đã và sẽ tồn tại song hành cùng đời sống văn hóa Dao, góp phần tạo nên tiếng nói chung trong sự nghiệp phát triển nền văn hóa Việt Nam hiện tại cũng như tương lai.

Lầu Hải - Hồng Son

Tags:

Hiện chưa có bình luận nào, hãy để lại bình luận của bạn về tin tức này.

Nhập bình luận của bạn:

Để thuận tiện cho việc đăng tải, bạn vui lòng nhập các ý kiến phản hồi bằng tiếng Việt có dấu.

Gửi bình luận Nhập lại

Lịch Phát sóng

  • T2

    09/12

  • T3

    10/12

  • T4

    11/12

  • T5

    12/12

  • T6

    13/12

  • T7

    14/12

  • CN

    15/12

Xem toàn bộ

Thông tin cần biết

Thời tiết:

22°C - 36°C nhiều mây, không mưa

1 USD = 23240 VNĐ

41.440/lượng